Stoisz przy stole paszowym i zastanawiasz się, czy krowie wystarczy siano albo sama kiszonka? Podstawą jej żywienia są pasze objętościowe, takie jak trawa, siano i kiszonki, ale właściwa dawka zależy między innymi od wieku, kondycji i tego, czy zwierzę produkuje mleko.
Pasza objętościowa jest podstawą, a dawkę dopasowuje się do krowy
- Podstawa: trawa, siano, sianokiszonka i kiszonka z kukurydzy.
- Uzupełnienie: ziarno, śruty i dodatki mineralno-witaminowe dobiera się do potrzeb stada.
- Mleczność zmienia dawkę: krowa w laktacji potrzebuje innego żywienia niż zasuszona.
- Jakość paszy: spleśniałej lub zepsutej kiszonki nie podawaj zwierzętom.
- Obserwacja resztek pomaga wychwycić, czy krowy wybierają z dawki tylko smakowite składniki.
Trawa, siano i kiszonka tworzą bazę codziennej dawki
Przy żłobie najczęściej znajdziesz zielonkę albo pasze zakonserwowane na zimę. Siano powstaje z wysuszonej trawy, a sianokiszonka i kiszonka zachowują wilgoć dzięki fermentacji. Kiszonka z kukurydzy dostarcza dużo energii, natomiast pasze z traw i roślin motylkowych wnoszą włókno i mogą uzupełniać dawkę o białko.
Wypas daje krowom świeżą zielonkę, ale po sezonie pastwiskowym jej miejsce zajmują przede wszystkim zapasy z gospodarstwa. Według materiału edukacyjnego Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej kiszonki należą do pasz szczególnie przydatnych w żywieniu bydła. Sam rodzaj paszy nie wystarczy jednak do oceny dawki, bo liczy się jej jakość i skład całej mieszanki.
Pasza treściwa uzupełnia dawkę, ale nie powinna jej zastępować
Ziarno zbóż, śruta i gotowe mieszanki paszowe mogą dostarczać energii lub białka, których brakuje w paszach objętościowych. Krowa mleczna w intensywnej laktacji ma inne zapotrzebowanie niż krowa zasuszona, czyli przygotowywana do kolejnego wycielenia. Jedna uniwersalna porcja dla całego stada może więc nie odpowiadać potrzebom poszczególnych grup.
Dodatek mineralno-witaminowy dobiera się do dawki, a nie na oko. Liczy się między innymi zawartość minerałów w paszach i etap produkcyjny zwierzęcia. Uważam, że bez analizy pasz zwiększanie ilości ziarna to słaby sposób na poprawę żywienia: może podnieść energię dawki, a jednocześnie zaburzyć jej równowagę.
To, co zostaje w korycie, może ujawnić błąd w mieszance
Gdy krowy wyjadają z TMR, czyli całkowitej dawki wymieszanej, drobne i smakowite składniki, a zostawiają długie źdźbła, nie pobierają równomiernie całej porcji. Resztki różniące się od świeżo zadanej paszy mogą wskazywać na sortowanie dawki, a nie na zwykły brak apetytu.
To praktyczny sygnał, by przyjrzeć się długości cząstek, wilgotności mieszanki i jej wymieszaniu. Materiał University of Minnesota Extension o żywieniu TMR opisuje, jak wybieranie składników może sprawić, że krowy jedzą nierówną dawkę i zwiększają ryzyko zaburzeń pracy żwacza. Jeśli resztki wyraźnie różnią się od świeżej mieszanki, sprawdź proces przygotowania paszy i skonsultuj bilans z żywieniowcem.
Widoczna pleśń oznacza, że paszę trzeba odrzucić
Nawet niewielka plama pleśni na kiszonce nie daje pewności, że problem ogranicza się do widocznego miejsca. Zepsutej lub spleśniałej paszy nie podawaj krowom, bo może zawierać mykotoksyny i negatywnie wpływać na zdrowie. Polski materiał przygotowany przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie zwraca uwagę, że pleśń w paszach może wiązać się między innymi z problemami pokarmowymi i uszkodzeniem narządów.
Przed podaniem obejrzyj paszę i zwróć uwagę na zapach, barwę oraz konsystencję. Nie mieszaj podejrzanej kiszonki ze świeżą, żeby ukryć jej wygląd: w ten sposób zanieczyszczenie może trafić do większej partii.
Objaw przy stole paszowym podpowiada, co sprawdzić
Zmiana pobierania paszy może wynikać ze składu dawki, jej jakości albo dostępu do stołu paszowego. Tabela pomaga wybrać pierwszy krok, ale utrzymujący się brak apetytu czy pogorszenie stanu zwierzęcia wymaga oceny lekarza weterynarii.
| Sytuacja | Możliwa przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Krowy zostawiają długie fragmenty paszy, a wyjadają drobne składniki | Sortowanie TMR i nierównomierne pobieranie dawki | Sprawdź rozdrobnienie, wilgotność i wymieszanie paszy |
| Kiszonka ma widoczną pleśń albo zmieniony zapach | Możliwe zepsucie i obecność szkodliwych zanieczyszczeń | Odrzuć podejrzaną paszę i oceń pozostałą partię |
| Przy zmianie sezonu spada pobieranie paszy | Gwałtowna zmiana rodzaju lub składu dawki | Wprowadzaj nowe pasze stopniowo i obserwuj pobranie |
| Krowa nagle odmawia jedzenia lub wyraźnie słabnie | Problem zdrowotny albo żywieniowy wymagający oceny | Skontaktuj się z lekarzem weterynarii |
Dobra dawka zaczyna się od paszy, którą krowa rzeczywiście zjada
W praktyce liczy się zarówno to, co trafia do koryta, jak i to, co zostaje po posiłku. Podstawę stanowią dobre pasze objętościowe, a dodatki treściwe i mineralne powinny uzupełniać dawkę dopasowaną do potrzeb zwierząt. Jeśli krowy regularnie wybierają tylko część mieszanki, problemu nie rozwiąże samo zwiększenie jej ilości.
Przy zmianie paszy przechodź na nowy skład stopniowo, zamiast wymieniać całą dawkę z dnia na dzień. Taki spokojny ruch ułatwia utrzymanie pobrania i pozwala szybciej zauważyć, czy krowy dobrze przyjmują nową paszę.